بلكه سه حالت متصور است : قسم اوّل : ماهيت در مرتبهء ذات مصداق برخى از محمولات است . قسم دوّم : ماهيت ذاتا مصداق آن محمول نيست ، اما مصدوق عليهاى آن است . قسم سوّم : ماهيت ذاتا نه مصداق آن محمولات است نه مصدوق عليهاى آنها . پس از ارائه مثال براى هر يك اقسام سه گانه ، مشخص مىشود كه چنين تقسيمى تنها در حمل بر ماهيت ميسّر است ، امّا در حمل بر وجود چنين اقسامى راه ندارد . مسئلهء دهم : مقصود از ذهن و خارج ظرف و مكان نيست ، بلكه دو نحوه وجود است كه در يكى آثار مطلوبهء ماهيت بر او مترتب است و در ديگرى مترتب نيست . بنابراين آثار مطلوبه بر نفس ماهيت مترتب نيست و اين ترتب واسطه مىخواهد ، و اين واسطه جز وجود نيست . مسئلهء يازدهم : وجود اعراض فى انفسها وجود آنها در موضوعاتشان است . پس محليت عين وجودات موضوعات بوده و از ماهيات آن موضوعات خارج مىباشد . از اين رو موضوع از جمله مشخصات است و واضح است كه انتقال عرض از موضوعى به موضوع ديگر مجاز نيست . از اينجا برهانى ديگر بر عينيت وجود موضوعات بدست مىآيد ، هكذا تجرد اعراض بر موضوع واحد و اتصاف موضوع واحد به اعراض غير قاره دليل بر تحولات ذاتى موضوع و حركت جوهريه است . بنابراين اعراض با موضوعات به يك وجود موجود مىباشند . مسئلهء دوازدهم : عرض و عرضى بذات متحد مىباشند و به اعتبار مفترق ، اگر به شرط لا اعتبار شود عرض بود و اگر لا به شرط لحاظ شود ، عرضى باشد . به عبارت ديگر اگر بوجود استقلالى اعتبار كنى ، عرض باشد و اگر بوجود نسبى اعتبار كنى ، عرضى . آنگاه حكيم مؤسس به تبيين اقسام هفت گانهء نسبت عرض و موضوع متبوع آن مىپردازد كه از ابتكارات ظريف وى است . با توجه به تبعيت وجود اعراض نسبت به وجود موضوعاتشان ، چنين وجودى دو درجه دارد ، درجهء ضعيف و تابع و درجهء شديد و متبوع ، به‌حسب درجه شديد متبوع و موضوع است و به حسب درجهء ضعيف تابع و عرض . آقا على از اينجا رابطهء فصل با صورت